haj dżordżi

haj dżordżi

zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwiezących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie  zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie zących wcześnie łany ogromne ugoru¹¹,
Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,
Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:
Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.
Brama na wciąż¹² otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza.
Właśnie dwukonną bryką wగechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek.
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto: bo drzwi od ganku zamknięto Dom, Gość, Dzieciństwo,
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto. Wspomnienia
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać,
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, గako swe znaగome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia¹³,
Lecz mnieగ wielkie, mnieగ piękne niż się dawnieగ zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały: Historia, Polska
Tu Kościuszko¹⁴ w czamarce¹⁵ krakowskieగ, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Daleగ w polskieగ szacie
Siedzi Reగtan¹⁶, żałośny po wolności stracie;
W ręku trzyma nóż ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon¹⁷ i żywot Katona¹⁸.
Daleగ Jasiński¹⁹, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak²⁰, towarzysz గego nieodstępny:
¹¹uJµU — pole nieuprawiane przez dłuższy czas. [przypis edytorski]
¹²na wciÇľ (reg.) — na oścież. [przypis edytorski]
¹³od Sowicia (daw.) — od urodzenia; powić: urodzić dziecko. [przypis edytorski]
¹⁴.oĝciuszNo Tadeusz (–) — Naగwyższy Naczelnik Siły Zbroగneగ Narodoweగ podczas insurekcగi 
roku, zwaneగ kościuszkowską, wszczęteగ przeciw Rosగi i Prusom. [przypis edytorski]
¹⁵czaPaUNa (z pers. dľaPe, dľaPeUa; a. czaPe, czaPeUa) — dawne męskie ubranie wierzchnie; długa suk-
mana zakładana na żupan, zapinana pod szyగę, z długimi rękawami (niekiedy sięgaగącymi do ziemi), używana
przez duchownych (prałatów i kanoników), modna wśród szlachty polskieగ za czasów Stanisława Augusta Po-
niatowskiego, zwł. podczas Seగmu Wielkiego, గako ubiór podobny do stroగu narodowego. [przypis edytorski]
¹⁶5ejtan Tadeusz (–) — uczestnik konfederacగi barskieగ, poseł ziemi nowogródzkieగ na Seగm Roz-
biorowy (–), zgodnie z instrukcగami otrzymanymi w swoim okręgu starał się „bronić całości Polski”;
wraz z innymi posłami próbował nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego przez zawiązaną na seగ-
mie konfederacగę pod przewodnictwem księcia Adama Ponińskiego, a gdy to się nie powiodło, Reగtan miał
własnym ciałem zagrodzić drogę posłom wychodzącym z sali obrad (scena ta znana గest z obrazu Jana Mateగki
5ejtan); po seగmie Reగtan wrócił na Litwę i według tradycగi popadł w obłęd, a następnie popełnił samobóగstwo
z rozpaczy. [przypis edytorski]
¹⁷)edon — గeden z dialogów filozoficznych Platona poświęcony tematyce postawy człowieka wobec śmierci,
a także kwestii samobóగstwa, które, గakkolwiek z zasady గest czynem nagannym, niekiedy może być usprawie-
dliwione przez nadzwyczaగne okoliczności. [przypis edytorski]
¹⁸Ľywot .atona — to tytuł dzieła Plutarcha, biografia Katona Młodszego (– p.n.e.), rzym. polityka,
filozofa stoika, nieprzeగednanego zwolennika republiki, który uchodził za wzór cnót obywatelskich i uczciwości.
W walce o władzę między Cezarem a Pompeగuszem Katon stanął po stronie tego ostatniego, a గego klęskę
uznał za równoznaczną upadkowi republiki i z tego powodu popełnił samobóగstwo w Utyce (stąd zwany గest też
Katonem Utyceńskim). [przypis edytorski]
¹⁹-asiĆsNi -aNuE (–) — gen. podczas insurekcగi kościuszkowskieగ, dowodził powstaniem w Wilnie;
zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa. [przypis edytorski]
²⁰.oUsaN Tadeusz (–) — dowodził pospolitym ruszeniem w okolicach Wilna podczas powstania
kościuszkowskiego; zginął podczas Rzezi Pragi  listopada  r. broniąc Warszawy przed woగskami Suworowa.
[przypis edytorski]
  Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie 